Kaffeemesse 2026

Trong nhiều năm trở lại đây, cà phê đặc sản nổi lên như một làn sóng trên phạm vi toàn cầu, phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Việt Nam, với vai trò là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới và đứng đầu về Robusta, không nằm ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào diễn đàn trong nước vài năm gần đây, có thể thấy làn sóng cà phê đặc sản đang có dấu hiệu  chậm lại , khi nhiều doanh nghiệp đang phức tạp hóa quy trình, Đưa chi phí lên quá cao trong khi giá bán không thể bù đắp.

Đây không đơn tĩnh là câu chuyện về kỹ thuật chế biến, mà là vấn đề về tư duy tiếp cận thị trường và định vị giá trị thực tế của ngành hàng. Trong giai đoạn đầu, nhiều doanh nghiệp và hộ sản xuất bước vào phân khúc này với niềm tin rằng cà phê đặc sản sẽ giúp nâng cao giá trị hạt cà phê Việt, tạo biên lợi nhuận tốt hơn và thoát khỏi vòng xoáy tranh về giá.

Nhưng khi phát triển khai báo trên thực tế, bài toán chi nhanh chóng bộc lộ những điều bất lợi. Để đạt được các đặc sản tiêu chuẩn, chi phí đầu tư tăng cường ở hầu hết các khâu, từ canh tác, thu thập chiến lược chọn lọc, chế độ phân tách cho đến lưu trữ, thử nếm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Trong khi đó, sản phẩm lại bị giới hạn bởi yêu cầu sâu sắc về chất lượng và tính đồng nhất.

Thực tế tại thị trường Việt Nam cho thấy không ít doanh nghiệp doanh nghiệp và cả các doanh nghiệp đang theo dõi ui cà phê đặc sản bằng cách sao chép gần như nguyên bản các quy trình sâu khe từ nước ngoài, mà chưa tính toán đầy đủ đến tính tương thích của hệ sinh thái trong nước.

Rất nhiều trường hợp sẵn sàng chi từ 4.000 đến 5.000 USD để thuê chuyên gia nước ngoài về đào tạo trong vài buổi ngắn ngày, mua các bộ tài liệu tiêu chuẩn phức tạp và đầu tư máy móc có chi phí rất cao nên với quy mô sản phẩm sản xuất thực tế. Các tài khoản đầu tư này nhanh chóng thúc đẩy chi phí đầu vào lên cấp mà bản thân doanh nghiệp cũng khó chuyển hết ngay từ đầu.

Trong khi chi phí leo thang, giá bán lại được “đóng trần” bởi định kiến lâu nay của thị trường đối với hạt Robusta. Trên thực tế, ngay cả lô Robusta được làm theo hướng dẫn đặc sản, đầu tư rất nhiều công sức và chi phí, giá bán cũng khó vượt ngưỡng khoảng 200.000 đồng/kg.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với các dòng sản phẩm Arabica đặc sản đến từ Panama hay Ethiopia, vốn có thể được giao dịch ở cấp độ cao gấp nhiều lần. Khoảng cách quá lớn giữa giá thành và giá tạo ra không ít doanh nghiệp, dù rất tâm huyết, cũng không đủ dư địa tài chính để duy trì hoạt động lâu dài.

Quy mô sản xuất cũng là một điểm mạnh. Trong khi thế giới tiêu dùng cà phê đặc sản sử dụng trên 15% thì tại Việt Nam, sản phẩm này chưa đạt tới 1%. Việc sản xuất manh mún, thiếu sự thống nhất về tiêu chuẩn và loại tạo doanh nghiệp khó gom đủ khối lượng để xuất khẩu theo container, làm suy yếu tính chắc chắn của dây cung ứng. Khi không có quy mô, mọi chi phí cố định đều trở nên nặng nề hơn, từ nhân sự, kho bãi cho tiếp thị và chứng nhận.

Bên bờ rào cản chi phí, ngành cà phê đặc sản Việt Nam vẫn đang mắc kẹt trong cá nhân chủ nghĩa. Các doanh nghiệp hiện nay chủ yếu lo làm thương hiệu riêng, phát trực tiếp bán hàng cho riêng mình mà thiếu đi sự gắn kết vì lợi ích chung của ngành.

Một loại biến phổ sai được áp dụng tiêu chuẩn của Arabica lên Robusta. Robusta có đặc tính rất khác: hàm lượng caffeine cao, đậm đà, hương vị mạnh mẽ và khả năng thích ứng tốt hơn điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Việc cố gắng sử dụng công nghệ và quy trình phức tạp để “biến đổi” Robusta thành Arabica không chỉ rẻ tiền mà còn làm mất đi bản sắc riêng của sản phẩm.

Chính trong bối cảnh này, khái niệm cà phê đặc sản tăng dần được định nghĩa lại theo hướng thực tế hơn. Thầy chỉ tập trung vào những lô hàng rất nhỏ, cực kỳ cầu kỳ và khó nhân rộng, thị trường quan tâm nhiều hơn đến những sản phẩm chất lượng cao, ổn định và có thể mở rộng trong cung ứng chuỗi.

Việt Nam hiện là nước xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới, nhưng chúng ta vẫn chưa có một chính thức "thương hiệu quốc gia", chưa có tiêu chuẩn thử nếm dành riêng cho Robusta. Để hạt cà phê đặc sản thực sự được “sống” trên bản đồ thế giới, Chính phủ và các ngành phải hành động ngay lập tức để xây dựng thương hiệu quốc gia cho Robusta Việt Nam.

Thay vì đánh dấu, các doanh nghiệp cần kết hợp để xây dựng một câu chuyện chung về “Giống - Địa phương - Quy trình - Hương vị”. Chỉ khi thế giới công nhận đẳng cấp của Robusta Việt Nam như một biểu tượng quốc gia, lúc đó các hạt cà phê đặc sản của từng doanh nghiệp mới có cơ hội được định giá xứng đáng và lan tỏa bền vững.

Nhìn xa hơn, sự chững lại của làn sóng cà phê đặc sản tại Việt Nam không chứng minh là tín hiệu tiêu cực. Đây có thể xem là một giai đoạn điều chỉnh cần thiết, buộc trường phải quay về những cốt lõi giá trị. Đối với Robusta Việt Nam, đó là chất lượng ổn định, khả năng đáp ứng lớn và chi phí hợp lý. Khi khái niệm cà phê đặc sản được định nghĩa lại theo hướng đơn giản hơn, dễ tiếp cận hơn và phù hợp hơn với điều kiện thực tế, doanh nghiệp mới có thể phù hợp theo làn sóng sóng này, vừa đảm bảo hiệu quả kinh doanh.

Về lâu dài, nhu cầu phê phê chất lượng cao trên thế giới vẫn sẽ tiếp tục tăng. Nhưng để không được “đứt sóng”, Việt Nam cần một cách tiếp cận gần hơn với cà phê đặc sản, dựa trên logic thị trường và dữ liệu thực tế. Khi đó, Robusta Việt Nam mới có cơ hội bước ra khỏi vai trò nguyên liệu giá rẻ, trở thành một phân khúc có thể đóng góp vững chắc vào giá trị gia tăng của hạt cà phê Việt Nam.

Nguồn: Doanh nhân Việt Nam